Σάββατο, 13 Νοεμβρίου 2010

Προσωπεία

"Λένε ότι τα μάτια είναι ο καθρέφτης της ψυχής μας... Άραγε πόσες φορές κοιτάμε τους άλλους στα μάτια; Πόσες φορές προτιθέμεθα να διεισδύσουμε στις ενδόμυχες σκέψεις του συνανθρώπου μας αλλά και να επιτρέψουμε στον άλλο να διεισδύσει στις δικές μας; Αλλά γιατί να μπούμε σε τέτοιο κόπο και γιατί να "ανοιχτούμε" στον άλλο, τη στιγμή που η νοοτροπία της "πόζας" έχει εισβάλει τόσο για τα καλά στη ζωή μας σε σημείο που να θεωρείται πλέον αυτονόητη και αποδεκτή. Απ'την πλειοψηφία των ανθρώπων τουλάχιστον... Αυτή η ηθελημένη απόκρυψη της προσωπικότητάς μας, η λεγόμενη υποκρισία, αυτό το χάσμα μεταξύ του φαίνεσθαι και του είναι, εγκυμονεί τόσους κινδύνους που ωστόσο αρνούμαστε πεισματικά να τους δούμε ή μάλλον να τους αποδεχτούμε. Εξάλλου, όλα αυτά είναι ανούσιοι στοχασμοί και φιλοσοφίες ορισμένων εναπομείναντων "ρομαντικών ιδεαλιστών"...

Η ζωή δε μας αφήνει πλέον περιθώρια για τέτοιους ηθικούς προβληματισμούς. Το βλέπουμε γύρω μας, στις σχέσεις μας με τους συνανθρώπους μας, αυτές τις σχέσεις που ολοένα και χαλαρώνουν, ολοένα και ψυχραίνονται. Η ειλικρίνεια και ο αυθορμητισμός αντικαταστάθηκαν απ' την τυπικότητα, την υποκριτική ευγένεια, το ψέμα και την υπεκφυγή. Την υπεκφυγή των συναισθημάτων, των συναισθημάτων που φοβόμαστε τόσο πολύ να δείξουμε. Νιώθουμε πολλές φορές τελείως απογυμνωμένοι όταν αποκαλύπτουμε σε κάποιον τις απόκρυφες σκέψεις μας ή όταν εξωτερικεύουμε τους φόβους και τις επιθυμίες μας, παλιές εμπειρίες ξεχασμένες και αλησμόνητες για πολύ καιρό... Διότι κυριαρχεί η καχυποψία απέναντι στον άλλον και ο φόβος. Μήπως με παρεξηγήσει; Μήπως το πει; Μήπως, μήπως, μήπως... Οπότε προτιμούμε να προφυλασσόμαστε πίσω από τις επιμελώς κατασκευασμένες ασπίδες μας, τις οποίες ονομάζουμε "εικόνα", "ίματζ", "πρεστίζ" και άλλες τέτοιες εύηχες και ωραιοποιημένες λέξεις, εκφάνσεις μιας τόσο ψεύτικης και επιτηδευμένης εποχής, μακριά απ' τα "επικίνδυνα" βέλη που στοχεύουν στην αποκάλυψη του εαυτού μας. Αλλά πώς να μη συμβαίνει αυτό, όταν η ομιλία αντικαταστάθηκε απ' τα μηνύματα, όταν η μαγεία της συζήτησης αντικαταστάθηκε απ' το πολύωρο "τσάτινγκ" στο διαδίκτυο, όταν το άγγιγμα αντικαταστάθηκε απ' το πάτημα ενός πλήκτρου;

Στον τομέα της εργασίας, τα πράγματα δε διαφέρουν και ιδιαίτερα, ίσως και να τείνουν προς το χειρότερο. Μεγαλώνουμε σε ένα εκπαιδευτικό σύστημα που μόνος του στόχος είναι η ψυχρή εξειδίκευση ανθρώπων-ρομπότ με στόχο να τους βγάλουν στην αγορά εργασίας έτσι ώστε να προστεθεί ένα ακόμα λιθαράκι σε αυτό το σύστημα εκμετάλλευσης. Λογικό και επόμενο είναι ο άνθρωπος λοιπόν να χάνει κάθε επαφή με το αντικείμενο του ενδιαφέροντός του και να υποχρεώνεται να ακολουθήσει ένα επάγγελμα που ενδεχομένως να μην ικανοποιεί τις φιλοδοξίες του, οι οποίες θυσιάζονται στο βωμό του εύκολου χρήματος, της επαγγελματικής αποκατάστασης και του βολέματος. Όλα αυτά έχουν ως αποτέλεσμα την απώλεια του αισθήματος της δημιουργίας, καθώς ο άνθρωπος έχει μπει στη διαδικασία μιας αφάνταστα κουραστικής και ψυχοφθόρας ρουτίνας και τον αυτοματισμό, απόρροια μιας στείρας και, χωρίς ίχνος δημιουργικής πινελιάς, ενασχόλησης.

Μα φυσικά το θέμα δεν είναι με τι θέλεις να ασχοληθείς αλλά με το τι πρέπει να ασχοληθείς έτσι ώστε να έχεις τις απαιτούμενες οικονομικές απολαβές που θα σου εξασφαλίσουν μια ήρεμη ζωούλα και μια πλασματική ευτυχία (στην καλύτερη περίπτωση).

Όσον αφορά στην πολιτική... ποια πολιτική; Ποιος θα κάτσει να ασχοληθεί τώρα με τους λεχρίτες τους πολιτικούς; Όλοι ίδιοι είναι, ίδιοι ψεύτες και απατεώνες! αναφωνεί αγανακτισμένος ο νεοέλληνας, αυτός ο υπέρμαχος της ειλικρίνειας και της σκληρής δουλειάς. Μα πώς γίνεται να κυβερνούν πάντα οι χειρότεροι των χειρότερων αυτόν τον τόσο προικισμένο με πολιτική αρετή πλην αδικημένο λαό; Μάλλον ξεχνάμε ότι οι πολιτικοί - ιδίως σε αυτήν την περίοδο της υποτιθέμενης δημοκρατίας - δεν είναι τίποτα άλλο παρά ο καθρέφτης της κοινωνίας μας. Αλλά αυτή η παρατήρηση προϋποθέτει την ικανότητα της αυτοκριτικής και της αντικειμενικής εξέτασης, στοιχεία που μάλλον εκλείπουν απ' το μεγαλύτερο ποσοστό του κόσμου.

Απόρροια αυτής της νοοτροπίας, λοιπόν, είναι η αποστασιοποίηση απ' τα κοινά και η αδιαφορία καθώς η ιδέα και η φιλοσοφία του "ψαγμένου" και πλέον κατασταλαγμένου απολίτικ ατόμου, φαντάζει πολύ πιο εύκολη και εύπεπτη, εφ' όσον όλα είναι σάπια και μόνο το δικό του λαμπρό εγώ στέκεται ακλόνητο και ανεπηρέαστο στην επιφάνεια αυτού του απόπατου που λέγεται πολιτικό σύστημα. Έτσι το έργο των διάφορων επιτηδείων που κατέχουν εξουσία φαντάζει πιο εύκολο καθώς ο μέσος πολίτης μετατρέπεται σε ένα άβουλο υποχείριο, φερέφωνο της εκάστοτε πολιτικής παράταξης ή ιδέας - με την πλήρη άγνοιά του πάντα - με αποτέλεσμα την έμμεση παραβίαση των ανθρωπίνων δικαιωμάτων στη σύγχρονη κοινωνία.

Εκτός λοιπόν απ' την απώλεια της προσωπικής μας ταυτότητας, σε ιδιωτικό αλλά και δημόσιο τομέα και την απώλεια της πολιτικής μας ταυτότητας, μιας και όλες αυτές οι αλλοτριώσεις είναι αλληλένδετες και επακολουθούμενες. Η σταδιακή εγκατάλειψη των παραδόσεων και η υιοθέτηση ξένων πολιτιστικών στοιχείων οδηγεί στον άκρατο μιμητισμό ξένων προτύπων καθώς ο πολίτης αδυνατεί να φιλτράρει όλα αυτά τα εισαγόμενα "προϊόντα" που δέχεται, με αποτέλεσμα να μπαίνει στο εύκολο και πολύ επικίνδυνο "τρυπάκι" της μαζοποίησης ιδίως σήμερα που η ιδέα της παγκοσμιοποίησης τείνει να καταλάβει όλο τον κόσμο, πρέπει να είμαστε ιδιαίτερα επιφυλακτικοί με αυτό το, αναμφισβήτητα μεγάλης διάστασης πρόβλημα.

Ο άνθρωπος του σήμερα, λοιπόν, καλείται να επιδείξει υπευθυνότητα και ωριμότητα. Είναι καιρός να πετάξουμε τις μάσκες, τα προσωπεία μας, και να ασχοληθούμε περισσότερο με τον πραγματικό εαυτό μας, την ουσία του "είναι" μας. Και αυτό μπορεί να επιτευχθεί μέσω της ολόπλευρης καλλιέργειας της ανθρώπινης προσωπικότητας απ' την οικογένεια, το σχολείο αλλά και μέσω του δικού μας προσωπικού μόχθου. Μόνο αν ενδοσκοπήσουμε θα ανακαλύψουμε ποιοι είμαστε και μόνο μέσω αυτής της αυτογνωσίας θα μπορέσουμε να βελτιώσουμε το επίπεδο της ζωής μας τόσο σε πνευματικό τομέα όσο και σε υλικό. Κύριο μέλημα πρέπει να είναι η ανάπτυξη αυτοδύναμης σκέψης και δράσης που θα οδηγήσει στην ανεξαρτητοποίηση του πνεύματος και στην ουσιαστικότερη επικοινωνία των ανθρώπων σε κάθε τομέα."

Το παραπάνω κείμενο αποτελεί έκθεση της Γ' Λυκείου. Γραμμένο από τη (δεκαεφτάχρονη) φίλη μου Ανθή Παπαδημάτου, πνεύμα ανήσυχο, παιδί διαβασμένο, συχνά οργισμένο αλλά και παρεξηγημένο. Εντάξει, είναι ολοφάνερο ότι η κοπέλα έχει ξεφύγει τελείως από τα στενά πλαίσια της σχολικής έκθεσης, μα κάπου κάπου παλεύει να κρατηθεί, να μην ξεπεράσει πλήρως τα όρια. Αυτό είναι το μόνο κακό νομίζω. (Αναρωτιέμαι ποια ακριβώς θα ήταν η μοίρα αυτής της "έκθεσης" στις πανελλήνιες...)

Η καθηγήτρια, από την άλλη, μου φαίνεται ότι μάλλον προσπαθεί να ξεφύγει από το τυπικό τρόπο έκθεσης, αλλά δεν είμαι και τόσο σίγουρη ότι το πετυχαίνει. Εντούτοις, παραθέτω όσα έγραψε για την "έκθεση" της Ανθής:
Αν πρέπει να διορθώσω αυτή την έκθεση με το γνωστό τυποποιημένο τρόπο, που εξετάζει και ελέγχει ένα γραπτό με βάση τα καθιερωμένα καλούπια, τότε θα πέσω ακριβώς σ' αυτήν την παγίδα που αναφέρεται στην έκθεσή σου, δηλ. στην υιοθέτηση της "μάσκας". Προφανώς λοιπόν το γραπτό "μαγεύει" τόσο πολύ όποιον το διαβάσει αλλά κυρίως τον προβληματίζει και τον κάνει να σκεφτεί πιο βαθιά και να ανακαλύψει τον πραγματικό του εαυτό. Αν υπάρχουν αδυναμίες ή επισημάνσεις που θα έπρεπε ν' αναφερθούν (π.χ. επίκληση στο συναίσθημα, μεταφορική χρήση γλώσσας), απλά τις προσπερνώ γιατί μπαίνω στο κλίμα που ακριβώς περιγράφεις. Δηλαδή βγάζω τη "μάσκα" του "σωστού" καθηγητή και απλά δηλώνω ότι το κείμενό σου είναι απ' τα ωραιότερα που έχω διαβάσει. Έχεις τρομερές δυνατότητες και κυρίως ένα μυαλό "κοφτερό" που αναλύει τα πάντα σε βάθος.